सबिन बबु यादव सिरहा – संघीय सरकारले भर्खरै सार्वजनिक गरेको स्वास्थ्य क्षेत्रको दरबन्दी सूचीमा केही प्राविधिक पदहरू समावेश नभएको भन्दै जनकपुरलगायत मधेश प्रदेशमा भइरहेका बिरोधहरू सांगठनिक तथा व्यवस्थापन (O&M) को क्षेत्राधिकारसम्बन्धी बुझाइको अभावका कारण सिर्जना भएको पाइएको छ।

संघीय स्वास्थ्य मन्त्रीको राजीनामा माग्दै सुरु भएको यस आन्दोलनको मुख्य जड भनेको संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीचको दरबन्दी खुलाउने संवैधानिक र प्रशासनिक जिम्मेवारीको बाँडफाँड हो।

हालै सार्वजनिक भएको दरबन्दी सूची पूर्ण रूपमा संघीय (संघ) तहको पहिलो चरणको व्यवस्थापन मात्र हो। प्रशासनिक संरचना अनुसार, संघीय तहको यो सूची ‘सुपर स्पेसलाइज्ड’ (अति विशिष्टिकृत) पदहरूमा मात्र केन्द्रित रहेको छ। साथै, हाल पढाइ चालू नरहेका केही प्राविधिक विधाहरूलाई संघीय तहको यो विशिष्ट आवश्यकता र पहिलो चरणको प्राथमिकतामा नपारिएको मात्र हो।

तर, हेल्थ असिस्टेन्ट (HA), ल्याब असिस्टेन्ट, CMA, रेडियोग्राफी, र ANM जस्ता प्राविधिक जनशक्तिहरू समुदाय स्तरका स्वास्थ्य सेवाका आधारस्तम्भ हुन्। संघीय संरचना र कानुन अनुसार यी प्राविधिक पदहरूको O&M गर्ने र दरबन्दी खुलाउने मुख्य जिम्मेवारी प्रदेश सरकार र स्थानीय तह (पालिकाहरू) को हो।

प्राप्त जानकारी अनुसार, हाल प्रदेश र स्थानीय तहहरूले आ-आफ्नो आवश्यकता पहिचान गरी दरबन्दी (O&M) खुलाउने अन्तिम तयारी गरिरहेका छन्। तल्लो तहमा सेवा प्रवाह गर्न यी जनशक्तिको माग सबैभन्दा बढी हुने भएकाले प्रदेश र पालिका स्तरबाटै यी पदहरूमा प्राथमिकताका साथ विज्ञापन खुलाइनेछ।

यसका अतिरिक्त, समग्र स्वास्थ्य प्रणालीको विस्तृत O&M अझै खुल्न बाँकी नै छ। विभाग र मन्त्रालय स्तरमा पनि प्राविधिक विज्ञहरूको आवश्यकता पर्ने भएकाले, आगामी चरणमा प्राविधिक स्वास्थ्यकर्मीका साथै सूचना प्रविधि (IT) लगायतका नयाँ दरबन्दीहरू समेत समेटेर विस्तृत सूची आउने क्रममा रहेको छ।

संघीय तहको अति विशिष्टिकृत दरबन्दी सूचीलाई नै समग्र देशको अन्तिम सूची सम्झेर संघीय मन्त्रालयप्रति लक्षित आन्दोलन हुनुले क्षेत्राधिकारको भ्रमलाई संकेत गर्छ। प्रदेश सरकार र स्थानीय तहले आफ्नो O&M तयारी पूरा गरेसँगै प्राविधिक स्वास्थ्यकर्मीहरूको माग र दरबन्दीको विषय स्वाभाविक रूपमा सम्बोधन हुने देखिन्छ।